حق

درود

طی چند روز گذشته و به دنبال انتشار مطلب «برای ابراهیم، معلم دیوانه» دوستان زیادی تماس گرفتند یا ایمیل فرستادند و جویای چند و چون ماجرا بودند. ضمن سپاس از همه یاران عزیز عرض می‌کنم مطلب مربوط است به معلم گران‌مایه‌ام جناب آقای ابراهیم دماوندی که در بازگشت از نماز جمعه تاریخ 26/4/88 بازداشت شده و متأسفانه با گذشت دو هفته، تا امروز رها نشده‌اند. ایشان پیری جوان‌دل، دین‌مدار و مخالف خشونت و معلمی خستگی‌ناپذیر در مقطع دبیرستان و واجد صفات نیکوی انسانی هستند. از همه دوستان التماس دعا داریم.

رب اشرح لی صدری و یسر لی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی

———————————————————————

پس نوشت: امروز، 15 مرداد، بالاخره پس از 20 روز معلم خوبمان، آقا ابراهیم، رها شد و به آغوش خانواده‌اش بازگشت. به امید رهایی تمام دربندان آزادی.

«بارها به دانش آموزان در کلاس یا سر صف گفته بودم که اگر فراموشی نبود چقدر زندگی سخت می‌شد، چقدر تحمل مصیبت‌ها دردناک بود. اگر زمان متوقف می‌شد ما در نقطه صفر از دست دادن عزیزان چه ناشکیبا و اندوهگین می‌ماندیم. انگار دیگر فردایی نخواهد بود و این ماتم همیشگی است، امّا چه زود فراموش می‌کنیم! ای کاش فقط فراموش می‌کردیم، چون نسیان و فراموشی نعمت پربرکتی است که چرخه امید و زندگی را محقق می‌سازد… تنها یک مطلب را باید به شما بگویم و یک مسأله را باید همه بیاموزیم: دوست داشتن و غم‌خواری مردم مدرک دانشگاهی نمی‌خواهد، پست و مقام نمی‌طلبد، به تحصیلات مستمر نیاز ندارد، حتی به آداب و تعارفات مسخره کلیشه‌ای محتاج نیست. دوستی با مردم نیازمند آموختن الفبای عشق است….»

سلام ابراهیم، سلام معلم دیوانه من؛

اکنون که این نامه را برایت می‌نویسم «کم‌کم دارد پاییز از راه می‌رسد… همیشه بادهای تند و زرد شدن برگهای درختان خبر آمدن پاییز را می‌داد و فوج کلاغ‌های کوچنده در آسمان شهر، قربت پاییز را تکیل می‌کرد»، اما امسال نمی‌دانم چرا پس از بهاری سبز و دلگرم‌کننده به ناگاه پاییز آمده است! تو گویی تابستان در این گرمای آزاردهنده گوشه خنکی برای خودش پیدا کرده و خفته است! نمی‌دانم چرا به ناگاه همه‌چیز در اطرافمان زرد شده و کلاغ‌ها هم کوچ نمی‌کنند، انگار که می‌خواهند تا همیشه در شهر بمانند!

از احوالات ما اگر بخواهی، اینجا هوا خیلی گرم شده است. راستی در این ظهرهای تابستان، آنجا که تو هستی، کسانی هستند که «نوبتی یکدیگر را باد بزنید»؟ یا این که «عطش»تان را فقط «آب خنک» فرو می‌نشاند؟

معلم دیوانه‌ام

اینک که از من دور شده‌ای، تو را به خود نزدیک‌تر یافته‌ام – و مطمئنم که تو نیز به خدا نزدیک‌تر شده‌ای. چیزهای زیادی هست که این سال‌ها از تو در نظر داشته‌ام ولی روی مطرح کردنشان را نداشته‌ام و حالا که دارم برایت نامه می‌نویسم می‌خواهم بگویم.

من همیشه فکر می‌کرده‌ام که تو دیوانه‌ای، برایش هم دلیل دارم. یکی آن که «تو معلمی و معلمی بیش ار آن که شغل تو باشد، عشق و زندگی توست. تو به بهروزی مردم امید داری و همواره هزینه چنین عشق و امیدی را پرداخته ای». تازه «امنیت شغلی تو برایم هیجان‌آور است. تو هر سال کوله‌بار خسته‌ات را از مدرسه‌ای به مدرسه‌ای دیگر می‌کشانی. آخر تو چگونه می‌توانی حافظ منافع بی‌پایان و ناسره آنان باشی در حالی که در بند منافع سالم خود نیز نیستی؟! و تازه جرم دیگرت هم این است که: راوی قصه‌های رفته از یادی»!

پیش‌ترها برایم گفته بودی: «سالهای خیلی دور، آن وقتها که محله‌های تهران با چراغ تیرکهای چوبی و سیمانی روشن می‌شد و فاصله خانه‌ها تا نانوایی و قصابی و ماست‌بندی و سبزی‌فروشی و… چنان زیاد بود که تمام اتفاقات فراوان دوران کودکی در طی آنها شکل می‌گرفت، بیشتر کارها را دست‌جمعی و همراه هم انجام می‌دادیم….» تو همیشه به جمع اعتقاد داشتی، همواره سعی می‌کردی به ما بقبولانی که توانایی‌مان بیش از آن است که هستیم و همیشه می‌خواستی ما را دغدغه‌مند و مسؤول بار بیاوری. تو اصلاً نماد دغدغه‌های فراوان اجتماعی هستی، دغدغه‌های فراوانی برای خاکت، مردمت و فرزندان بی‌شمارت که ذره ذره وجودت را به کام کشیدند تا روح بلندت و شوق بی‌پایانت برای فراگرفتن، فرادادن و خدمت کردن از تاریخ تولد سجلی‌ات پیروی نکنند. و عجیب آن که تو، تویی که جمعه‌ها هم مدرسه و بچه‌هایت را رها نمی‌کردی، به عنوان دستخوش یکی از همان رفتارهای اجتماعی‌ات به سفر رفته‌ای!

بگو بدانم، «هتل»تان راحت هست؟ شنیده‌ام چند روزی است هیچ نخورده‌ای؟! باز دیوانگی‌ات گل کرد؟ یا نکند فراموش کرده‌ای با خودت پول برداری؟ اینجا که رفته‌ای، مگر معلم‌ها ارج و قربی ندارند؟ «خانه معلمی»، «رستوران طرف قراردادی»، چیزی؟! راستی آن «راز قدیمی» یادت هست؟ دست در جیبت کن، شاید «یک مهربان دوست‌داشتنی از ناحیه خدا» یک دوریالی و یک یک‌ریالی در جیبت گذاشته باشد. آخر تو که شغلت شغل انبیاست، جایی در نمی‌مانی، خدا را شکر همه‌جا عزیز هستید شما.

پیش‌ترها فکر می‌کردم اگر روزی پسرکم بپرسد ویژگیهای یک انسان خوب و متعهد چیست، تو را برایش مثال می‌زنم و می‌گویم باید زیاد بخواند تا زیاد بفهمد، از مردم جدا نباشد، نگران محیط زیست و سلامت و ورزش و مشکلات معیشتی مردم باشد، بدون چشم‌داشت به دیگران خدمت کند و از خود بگذرد، باتقوا و درست‌کردار باشد، دروغ نگوید و حرف لغو به زبان نیاورد، از تک‌روی بپرهیزد و جمع‌گرا باشد، دغدغه همه مظلومان ایران و فلسطین و لبنان و افعانستان و عراق و خلاصه همه جهان را داشته باشد، در تظاهرات مردمی شرکت کند و… و «نماز جمعه» هم برود. ولی این دیوانه‌بازی‌هایت را که دیدم تصمیمم عوض شد. می‌خواهم یادش بدهم سرش به کار خودش باشد، درس بخواند و «دکتر» بشود، چون دکتر بودن بهتر از سپور بودن و یا مردم بودن است. شاید هم کارش را درست کردم، رفت قاطی مغزهای فراری! چه می‌گویم… انگار دارم مثل تو دیوانه می‌شوم! آنجا که هستی خوب استراحت کن. تو را به خدا کمی هم فکر کن. آخر ما و خانواده‌ات چه گناهی کرده‌ایم که تو دیوانه‌ای؟!

بگذریم… با همه اینها که برایت نوشتم، بدان که دیوانه عزیزی هستی. من و بقیه شاگردانت در قنوت‌هایمان به نیابتت دعا می‌کنیم: «رب اشرح لی صدری و یسّر لی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی»

امیدورام که «سالم» از این سفر برگردی و باز هم صدباره برایمان نیایش خواجه عبدالله انصاری را از مخاطبه هفتم الهی‌نامه زمزمه کنی:

«ای عزیز، هرکه دانست که خالق در حق خلق تقصیری نکرد، از بد پاک شد و هرکه دانست که قسّام، قسمت روزی بد نکرد، از حسد پاک شد. طومار به یک خط است، گفتار آدمی سقط است. همه درخواب غرورند، مشغول نشاط و سرورند. می‌پندارند که آنچه می‌باید، دارند، وای از آن دمی که پرده از روی کار بردارند. سخن جز به راستی نباید گفت و راست را نباید نهفت. صحبت خلق دردی‌ست که دوایش تنهائی‌ست. درد فراق نه نیکوست، امّا چاشنی شوق و ذوق در اوست. گریه که از فراق است، خون و آب است و خونابه که از وصال است روح نایاب است. اگرچه شب فراق بس تاریک است، دل خوش داریم که صبح وصال نزدیک است. دیده از ظلمت شب هرچند در جفاست، امید روشن خورشید در قفاست. آهسته باید بود و لیکن دانسته باید بود. دانسته به خرابات شدن رواست و ندانسته به مناجات رفتن خطاست. بهشت را به بهانه می‌دهند اما به بها نمی‌دهند. حال بهانه است و قال افسانه، سالک آن است که باشد از این هر دو بر کرانه. طاووس را رنگ باید و رفتار عندلیب را آهنگ باید…. هر‌چند نفس طالب بقاست، اما بقای جاوید در فناست؛ پس وظیفه هر خردمندی طالب فنا بودن است و قدم در طریق نیستی نهادن و راه بقا پیمودن».

دشتها آلوده‌ست
در لجن‌زار گل لاله نخواهد رویید
در هوای عفن آواز پرستو به چه کارت آید؟
فکر نان باید کرد
و هوایی که در آن
نفسی تازه کنیم
گل گندم خوب است
گل خوبی زیباست
ای دریغا که همه مزرعه دلها را
علف هرزه کین پوشانده‌ست
هیچکس فکر نکرد
که در آبادی ویران شده دیگر نان نیست
و همه مردم شهر
بانگ برداشته‌اند
که چرا سیمان نیست
و کسی فکر نکرد
که چرا ایمان نیست
و زمانی شده است
که به غیر از انسان
هیچ چیز ارزان نیست

حمید مصدق

سید محمد خاتمی پس از حوادث روز 30 خرداد با صدور بیانیه ای ضمن ابراز نگرانی از امنیتی و نظامی شدن فضای کشور تأکید کرد: بر این باورم که هنوز راه رهایی از این وضعیت آشفته بسته نیست.

متن کامل این بیانیه بدین شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم
حضور مردم در صحنه از دست آوردهای بزرگ انقلاب اسلامی است که باید آن را پاس داشت و راههای آن را گشاده تر کرد. این حضور شکوهمند از همه بخش ها و گروههای سنی و صنفی در ایران یک پیام روشن دارد که مردم صاحب کشور و انقلاب اند. این پیام را امروز نیز باید دریافت؛ سکوت اعتراضی و رفتار مدنی مردم در راهپیماییها هم نشانه رشد و بیداری و مسؤولیت پذیری مردم است و هم حکایتگر این واقعیت انکار ناپذیر است که مردم دارای حقوق اساسی و مشخص هستند که هر نظامی موظف به رعایت آنهاست. تبلیغات تحریک کننده و اهانت آمیز نسبت به مردم که همواره مستقل عمل کرده اند و انتساب حرکت سالم آنان به بیگانگان خود جلوه ای از اعمال سیاست های نادرست است که سبب دورتر شدن مردم از حکومت می شود.
در ایران انتخاباتی برگزار شده است و انبوهی از مردمان بزرگوار که آن حماسه حضور را آفریدند نتیجه اعلام شده را باور ندارند و به آن معترض اند. اعتماد عمومی در این زمینه لطمه دیده است و بستن راه اعتراض مدنی به روی مردم به معنی گشودن راههای خطرناکی است که خدا می داند به کدام سرانجام برسد.
باید حق مردم را پاس داشت و در عین تدبیر در برابر هرگونه تشنج و تشنج آفرینی و ناامنی (که از ساحت مردم به دور است) باید از شیوه های پرهزینه و زیانبار برای نظام و مردم از جمله مقابله نظامی و خشونت فاصله گرفت و همگان در جهت ترمیم اعتماد عمومی که پشتوانه اصلی نظام و کشور است برآییم و حرکت کنیم.
ضرب و جرح و ارعاب که نمونه تأسف آور آن را در روز شنبه شاهد بودیم و موجی از دستگیری از زنان و مردان و نخبگان سیاسی و فرهنگی کشور از اولین ساعات اعلام نتایج تاکنون و ممانعت از اجتماعات آرام و باوقار مردم که از نشانه های فرهنگ بالای هموطنان است، مشکلات را افزون می کند.
فرصت ها به سرعت می گذرد و به تهدید تبدیل می شود، در حالی که بر این باورم که هنوز راه رهایی از این وضعیت آشفته بسته نیست و نیازی به امنیتی کردن و نظامی کردن فضا ندارد.
ارجاع امر به مرجع یا مراجعی که باید حافظ حقوق مردم و مجری انتخابات سالم و آزاد و ناظر بر آن باشند، ولی خود مورد انتقاد و شکایت اند راه حل مسأله نیست.
در بازگشایی این گره چرا نگاهی به روش و سیرت حضرت امام (ره) نداریم که در موارد مشابه بوده است و می تواند و باید مورد تأسی و اهتمام قرار گیرد.
تعیین هیأتی عادل، کاردان، بیطرف و شجاع که به ویژه مورد اعتماد معترضان هم باشد و پذیرش داوری منصفانه آن هیأت راهی برای عبور از این مرحله و گامی مثبت در جهت تقویت نظام و بازسازی اعتماد عمومی و نیز نشانه تصمیم گیری خطیر و گره گشا در هنگامه های حساس به نفع مردم و در جهت آرمانهای انقلاب است.
آزادی سریع دستگیر شدگان و زندانیهایی که موجب نگرانی عمیق خانواده های آنان و بسیاری از مردم شده است و نیز بازکردن راههای ارتباطی و اطلاع رسانی که متأسفانه همه را بسته اند می تواند فضای جامعه را تلطیف کند.
از سوی دیگر اعتراض و انتقاد به شیوه مدنی و به دور از هرگونه ناآرامی را که حق مسلم مردم است باید همگان پاس داریم.
نفی خشونت و تغییر فضاسازی کین توزانه و دشمن آفرین و مبتنی بر تهمت و افترا به فضای جدید مبتنی بر حقیقت، به محبت و دوستی و تعامل با یکدیگر نیز باید سرلوحه عمل قرار گیرد.
در این صورت است که هر هزینه ای که پرداخت شود نظام با همه ارزشهایش مصون و محفوظ خواهد ماند.
مردم حضور دارند و همچنان در انتظارند، این حضور را باید محترم شمرد.
ان ارید الا الاصلاح ما استطعت و ما توفیقی الا بالله * علیه توکلت و الیه انیب

سید محمد خاتمی
31 خرداد 1388

حق

درود بر همه شما

حرف گفتنی و شنُفتنی زیاد دارم که خیلی‌ها را هم تایپ کرده‌ام، ولی خوب حوصله تا دلتان بخواهد ندارم. دیگر خس و خاشاک چیست که حوصله داشته باشد!؟

خلاصه «و اینک مروری بر خلاصه خبرها» گذاشتم:

چه می‌توان کرد؟ (آینده – عباس عبدی)

هفته‌نامه!! (سنگچین – سعید بیابانکی)

انا لله و انا الیه راجعون (پاورقی – مسعود زارع مهرجردی)

عجب خس و خاشاک زیادی! و  زهرآلود و  این داستان ادامه دارد… و  ادامه داستان (گیس طلا – گیس طلا!)

حماسه ملبورن در برابر حماسه امروز رنگ باخت (درباره افشین قطبی – ؟)

گوسفند عزیز (از قلب کویر – مرجان)

* دعوت شما به خواندن این مطالب لزوما به معنی تأیید همه یا بخشی از آنها نیست و ممکن است کمترین با بخش‌هایی از آنها موافق نباشم.

دعا برای عاقبت به خیری ایران خانوم فراموش نشود!

شب پایانی: دوشنبه 18/3/88

چنان که پیش‌بینی می‌شد این مناظره –هم به جهت استفاده رقبا از تجربیات شب‌های گذشته و هم به دلیل شخصیت دکتر رضایی و تمرکز او بر برنامه‌های اقتصادی- خوب و منطقی شروع شد و پیش رفت. آقای احمد‌نژاد هم نشان داد زیرک است –یا دست‌کم مشاوران زیرکی دارد. او در طول سه برنامه ای که گذشت در هر برنامه عملکرد منسجم‌تر و منطقی‌تری داشت، به طوری که در برنامه امشب تا حد زیادی از عصبیّت دوری جست  و جز موارد اندکی تیک هم نداشت. و درست از جایی که ویژگی درونی عصبی‌اش بروز یافت به محسن رضایی فرصت داد شروع به حملات مؤثری کند که جابجا مستند به ارقام و آمارهای جالبی بود. نباید از نظر دور داشت که جناب رضایی سالها فرمانده جنگ بوده و در سالهای اخیر نیز در مجمع تشخیص بالیده است. او اما یک اشتباه مهلک هم کرد، اشتباهی که رقیب زیرک بر آن انگشت گذاشت و یک ضربه اساسی را وارد کرد، ضربه‌ای که دست‌کم چند ثانیه‌ای دکتر را به شوک برد و قدرت حرکت را از او گرفت و آن هم جمله‌ای با این مضمون بود که در سالهای اول انقلاب ایشان دولت را اداره می‌کرده است!!

یکی از فواید مناظره دیشب هم این بود که بالاخره جناب احمدی‌نژاد نرخ تورم 25 درصدی بانک مرکزی را پذیرفت؛ گرچه در ماجرای شکر وارداتی، چغندر و سیب‌زمینی، بی‌ثباتی در دولت و کنار گذاشتن 15 مهره مهم دولت در عرض چهار سال، فریب در اعلام نرخ بیکاری و… پاسخ قانع‌کننده‌ای نداد و صد البته از حق نگذریم بسیار نجابت کرد که حرفی از پسر جناب رضایی که چند سال پیش به آمریکا پناهنده شد به میان نیاورد!

به هر روی تجربه مناظره رو در روی نامزدهای انتخابات، تجربه جدید و به گمان بنده مفیدی بود. فرآیندی که منجر به شفافیت بیشتری در عرصه سیاسی شد و به همه نشان داد دوران آقابالاسری و پدرخوانده بازی تمام شده است و باید روزی –و اتفاقا این بار در همین دنیا!- پاسخگوی رفتار، سیاست‌ها و سکنات خود باشند. صد البته در دنیای سیاست، هرچه شفافیت بیشتر شود پیچیدگی‌ها و ابهامات هم بیشتر می‌شوند (از پرده برون می‌افتند) ولی این هزینه‌ای است که باید پرداخت و نباید از آن ترسید. این است راه دموکراسی.

یکشنبه 17/3/88

مناظره امشب به شدت قابل پیش‌بینی بود. طرفین کوچکترین مزاحمتی برای یکدیگر ایجاد نکردند چرا که هدف تاختن به رقیب مشترک بود. تنها یک جا جناب کروبی یک سؤال مثلاً چالشی به شدت نمایشی از مهندس موسوی پرسید: «اگر انتخاب شدی با مشکلات چه می‌کنی؟!» کروبی این بار مدرک و سند هم با خودش نیاورده بود و البته در مقابل آقای موسوی برای رو کردن دست رقیب با استفاده از آمارهایی از منابع دولتی به شیوه رقیب، با نمودار به صدا و سیما رفته بود. گویا مهندس دیگر واقعا کارد به استخوانش رسیده و کاملا از فضایی که ایجاد شده به تنگ آمده است. متأسفانه جناب کروبی هم پاسخ‌های نیم‌بندی به پرسش های شب گذشته احمدی‌نژاد داد که نه تنها قانع کننده نبود بلکه آدم را یاد شیوه یکی دیگر از نامزدها، یعنی سفسطه و فریب، می‌انداخت. ابهامات پیرامون آقای کروبی به مانند ابهامات پیرامون جناب احمدی‌نژاد سربسته و بی‌پاسخ ماندند. ولی استفاده مهندس موسوی از اعداد و ارقام دولتی و نمودار کمی فضا را به نفع او عوض خواهد کرد. گرچه او در پایان صحبتش از تذکر قانونی مجری برنامه برآشفت و بار دیگر استیلای بی‌حرف و حدیث حریف بر رسانه‌ها را یادآوری کرد.

شنبه 16/3/88

با این که نیمه اول تمام شده و حریفان استراحت کرده بودند ولی نشان چندانی از «نیمه مربیان» دیده نشد. البته آقای احمدی‌نژاد توجیه شده بود که در مقابل حملات حتمی به شخصیت و ادبیات‌اش و همچنین در صورت مطرح شدن مسائلی چون هاله نور، ماجرای ترور، هولوکاست و… عنان از کف ندهد و عصبی نشود و فقط «نمودار» نشان بدهد (گرچه در جاهایی باز هم دچار تیک‌های عصبی شدند). مشاوران جناب کروبی هم صلاح دیده بودند تمام تمرکز حملات متوجه همین نقاط ضعف عجیب حریف باشد، و آقای احمدی‌نژاد هم دروغشان خواند یا از پاسخ طفره رفت. البته ایشان شب گذشته هم در مصاحبه خبری شبکه 4،‌ اعلام کردند یک میلیارد پول گمشده ناشی از اشتباه در جمع زدن ریال و دلار بوده و حل شده است! در حالی که امروز باز هم اطلاعیه رسمی جدیدی از سوی دیوان محاسبات کشور صادر شد که خبر از مفتوح بودن پرونده می‌داد!!

به گمانم تأکید مداوم کروبی بر عدم اعلام اسامی خاص موجب برتری نسبی آقای احمدی‌نژاد در افکار عوام مردم شد. احمدی‌نژاد از ارائه پاسخ در مورد 300 میلیارد شهرداری، یک میلیارد دلار نفت، پرونده نفت اردبیل، هاله نور، نام کشورهایی که از ایران الگوی مدیریت خواسته‌اند و قضیه رئیس‌جمهور‌ربایی در عراق طفره رفت. در مقابل توضیح کروبی در مورد پول شهرام جزایری نیز بی سروته بود و البته ماجرای زندان‌های بنیاد شهید هم بی‌پاسخ ماند!

خلاصه از این مناظره هم چیزی جز تخریب درنیامد و باز هم کلمه‌ای در مورد محیط زیست، سرانه سلامت، امنیت عمومی و… شنیده نشد. هنوز هم فشار شعارها بر مطالبات کاذبی است که خودشان خلق می‌کنند یا دست‌کم بر آنها دامن می‌زنند.

نکته آخر آن که متأسفانه هواداران آقای احمدی‌نژاد در پیامک‌ها و شعارهای خیابانی، تنها به توهین و تحقیر نامزدها آن هم بر اساس لهجه، تکیه ‌کلام و ویژگیهای ظاهری آنها می‌پردازند که دست‌کم با توجه با سابقه تبرّی‌جویی ایشان از چنین رفتاری کمی تعجب‌برانگیز و ناراحت کننده است.